Ағылшын тіліндегі чанктар деген не: аудармасымен 50 пайдалы мысал

Ағылшын сөздерінің әрқайсысының мағынасын білгенмен, олардан сөйлем құрағанда қиналуыңыз мүмкін. Мұндайда сөздерді қалыптасқан тіркестердің құрамында үйрену пайдалы: take a break, I'm on my way немесе Could you help me? Бұлар — тілдік чанктардың мысалдары.

Бұл мақалада чанк ұғымын түсіндіріп, ағылшын тіліндегі 50 пайдалы тіркесті ұсынамыз және оларды қысқа әңгімелерде қалай қолдануға болатынын көрсетеміз. Бұл — күнделікті жағдайларға арналған практикалық іріктеме, ең жиі кездесетін 50 тіркестің рейтингі емес.

Ағылшын тіліндегі чанк деген не?

Чанк — тұтас бірлік ретінде үйреніп, қолдануға болатын қалыптасқан сөз тіркесі. Ол дайын жауап, қысқа сөз тіркесі немесе өз ақпаратыңызбен толықтыратын сөйлемнің басы болуы мүмкін. British Council-дың оқытушыларға арналған түсіндірмесінде бұл кең ұғымға тұрақты орамдар, жиі бірге қолданылатын сөздер және қайталанатын грамматикалық үлгілер жатқызылады. British Council-дың чанктар туралы түсіндірмесін оқыңыз.

Үш мысалды салыстырайық:

• You're welcome. — алғысқа жауап ретінде айтылатын дайын сөйлем.
• make a decision — етістік пен зат есімнің қалыптасқан тіркесі.
• I'd like to ... — сөйлем үлгісі: оны book a room, ask a question немесе басқа әрекетті білдіретін сөздермен толықтыруға болады.

Тіркесті үйрену сөйлем құрауды жеңілдетіп, сөздердің өзара қалай байланысатынын көрсетеді. Дегенмен оның мағынасын түсініп, жағдайға сай тіркесті таңдай білу қажет.

Chunk және chunks сөздері нені білдіреді?

Күнделікті ағылшын тілінде chunk бір нәрсенің ірі кесегін немесе бөлігін білдіруі мүмкін. Тіл үйренуде бұл сөз тұтас тілдік бірлікке қатысты қолданылады. Chunk — жекеше, ал chunks — көпше түрі; айтылуы — /tʃʌŋk/ және /tʃʌŋks/. Сөз басындағы ch әріптер тіркесі chair сөзінің басындағыдай дыбысталады. Cambridge Dictionary сөздігіндегі chunk сөзі.

Бұл мақалада осы атауды мағыналық тұтастық ретінде үйренуге болатын тіркестерге қолданамыз. Сөйлемнен кездейсоқ алынған кез келген сөздер тізбегі пайдалы чанк бола бермейді: белгілі бір қызметі немесе түсінікті үлгісі бар тіркесті іздеңіз.

Ағылшын тіліндегі 50 пайдалы чанк: тіркестер тізімі

Төмендегі тіркестер қолданылатын жағдайына қарай топтастырылған. Көп нүкте тұрған жерге өз сөздеріңізді қосу керек. Аудармалар мен түсіндірмелер осы жердегі мағынаны береді; басқа жағдайда ең табиғи аударма өзгеше болуы мүмкін.

1–10. Танысу, алғыс айту және қоштасу

1. Nice to meet you. — «Танысқаныма қуаныштымын». Біреумен алғаш танысқанда сыпайы түрде айтылады.
2. How's it going? — «Қалайсың? Істерің қалай?» Бейресми әңгімеде адамның жағдайын сұрау.
3. Long time no see! — «Көптен бері көріспедік қой!» Ұзақ уақыт кездеспеген танысқа айтылатын бейресми сәлемдесу.
4. Good to see you. — «Сені көргеніме қуаныштымын». Адамды көргеніңізге қуанып тұрғаныңызды білдіреді.
5. What have you been up to? — «Соңғы кезде немен айналысып жүрсің?» Адамның соңғы уақыттағы істерін жылы шыраймен сұрау.
6. Thanks for letting me know. — «Хабарлағаныңызға рақмет». Ақпарат бергені үшін алғыс айту.
7. That's very kind of you. — «Ықыласыңызға рақмет». Біреудің мейірімін немесе көмегін бағалайтыныңызды білдіру.
8. You're welcome. — «Оқасы жоқ». Біреудің алғысына жауап.
9. Take care. — «Аман бол». Жақсылық тілеп, жылы қоштасу.
10. See you later. — «Кейін кездескенше». Бейресми қоштасу.

Алғаш танысқанда айтылатын Nice to meet you мен бұрыннан білетін адаммен амандасқанда қолданылатын Good to see you тіркестерінің айырмасына назар аударыңыз. Әр сөзді бөлек аудармай, тіркесті жағдайға қарай таңдаңыз.

11–20. Көмек, түсіндірме немесе қажетті нәрсені сұрау

11. Could you help me? — «Маған көмектесе аласыз ба?» Көмекті сыпайы түрде сұрау.
12. Could you say that again? — «Соны қайта айта аласыз ба?» Айтылған сөзді қайталауды сұрау.
13. Could you speak more slowly? — «Баяуырақ сөйлей аласыз ба?» Сөйлеу қарқынын баяулатуды сұрау.
14. What does ... mean? — «... нені білдіреді?» Сөздің немесе тіркестің мағынасын сұрау.
15. How do you say ... in English? — «... ағылшынша қалай айтылады?» Сөздің немесе тіркестің ағылшынша баламасын сұрау.
16. I'm looking for ... — «Мен ... іздеп жүрмін». Нені табуға тырысып жүргеніңізді түсіндіру.
17. Could I have ...? — «Маған ... бере аласыз ба?» Бір нәрсені сыпайы түрде сұрау.
18. I'd like to ... — «Мен ... істегім келеді». Не істегіңіз келетінін сыпайы жеткізу.
19. Would you mind ...? — «... істеп жібересіз бе?» Сыпайы өтініш білдіретін үлгі; сұралып отырған әрекетті -ing тұлғасымен беріңіз.
20. Let me check. — «Тексеріп алайын». Алдымен ақпаратты тексеретініңізді айту.

Үлгіні нақты оймен толықтырыңыз: I'm looking for the station. — «Мен вокзалды іздеп жүрмін». Немесе Could I have a glass of water? — «Маған бір стақан су бере аласыз ба?» деп сұраңыз. Келесі сапарда немесе сабақта өзіңізге қажет болуы мүмкін өтініштерден бастаған ыңғайлы.

21–30. Пікір білдіру және жауап беру

21. I think ... — «Меніңше, ...» Өз ойыңызды білдіру.
22. In my opinion, ... — «Менің ойымша, ...» Айтылған ойдың жеке пікіріңіз екенін нақтылау.
23. As far as I know, ... — «Менің білуімше, ...» Өз қолыңыздағы ақпаратқа сүйеніп сөйлеп тұрғаныңызды білдіру.
24. I'm not sure. — «Сенімді емеспін». Күмәніңіз бар екенін айту.
25. That makes sense. — «Бұл қисынды екен». Бір ойдың қисынды немесе түсінікті екенін білдіру.
26. I see what you mean. — «Не айтқыңыз келгенін түсіндім». Әңгімелесушінің ойын түсінгеніңізді көрсету.
27. I agree with you. — «Сізбен келісемін». Әңгімелесушінің пікіріне қосылу.
28. I'm afraid ... — «Өкінішке қарай, ...» Жағымсыз хабарды немесе бас тартуды жұмсартып жеткізу.
29. It depends on ... — «Бұл ... байланысты». Нәтиженің немесе шешімнің неге тәуелді екенін түсіндіру.
30. To be honest, ... — «Шынымды айтсам, ...» Ойды ашық айтуға кірісу.

I see what you mean тіркесі түсінгеніңізді білдіреді, бірақ бұл міндетті түрде келісетініңізді білдірмейді. I'm afraid I can't help today дегенде адам қорқып тұрғанын емес, бүгін көмектесе алмайтынын сыпайы жеткізеді. Дауыс ырғағын да ескеріңіз: To be honest деп бастау сын пікірді өздігінен сыпайы етпейді.

31–40. Жоспарлар, уақыт және күнделікті хабарлар

31. I'm going to ... — «Мен ... істемекпін». Артынан етістік келсе, ниетті немесе жоспарды білдіреді.
32. I'm thinking of ... — «... туралы ойланып жүрмін». Бір істі жасауды қарастырып жүргеніңізді айту.
33. I'm looking forward to ... — «... асыға күтіп жүрмін». Болашақтағы бір оқиғаны қуана күтетініңізді білдіру.
34. I don't have time to ... — «... істеуге уақытым жоқ». Бір әрекетке уақыт жетпейтінін айту.
35. I'm on my way. — «Жолда келе жатырмын». Баратын жерге қарай жолға шыққаныңызды білдіру.
36. I'm running late. — «Кешігіп жатырмын». Белгіленген уақыттан кешігіп бара жатқаныңызды айту.
37. Let's keep in touch. — «Хабарласып тұрайық». Алдағы уақытта да байланыста болуды ұсыну.
38. Every now and then — «Анда-санда», «ара-тұра».
39. At the moment — «Қазір», «осы сәтте».
40. In advance — «Алдын ала». Бір оқиға болмай тұрып немесе бір нәрсе қажет болғанға дейін.

Бір қысқа хабарламада бірнеше чанкты қолдануға болады: I'm running late, but I'm on my way. — «Кешігіп жатырмын, бірақ жолда келе жатырмын». Тіркестер дайын құрылым береді, ал жеткізгіңіз келетін ойды өзіңіз таңдайсыз.

41–50. Күнделікті істерге арналған пайдалы тіркестер

41. Have a look — «Қарап шығу». Неге қарайтыныңызды атасаңыз, алдына at қойыңыз.
42. Take a break — «Үзіліс жасау». Демалу үшін істі аз уақытқа тоқтату.
43. Make a decision — «Шешім қабылдау». Не істеу керегін шешу.
44. Pay attention to ... — «... назар аудару». Зейініңізді бір нәрсеге бағыттау.
45. Keep in mind that ... — «... екенін ескеріңіз». Ойланғанда немесе шешім қабылдағанда бір деректі есте ұстау.
46. Get used to ... — «... үйренісу». Бір нәрсеге біртіндеп дағдылану.
47. Make sure ... — «... екеніне көз жеткізу». Бір нәрсенің анық болуы үшін тексеру немесе тиісті әрекет жасау.
48. Take your time. — «Асықпаңыз». Асығудың қажеті жоқ екенін білдіру.
49. There's no need to ... — «... қажеті жоқ». Бір әрекетті жасаудың қажет еместігін айту.
50. By the way, ... — «Айтпақшы, ...» Қосымша немесе басқа ойға көшу.

Пайдалы тіркестерді дәптерге тұтас жазыңыз. Мысалы, make a decision тіркесін жазып алып, оны We need to make a decision today. — «Бүгін шешім қабылдауымыз керек» деген сөйлемде қолданыңыз.

Чанктар қолданылған қысқа диалогтар

Әр диалогтағы екі адамның да сөзін айтып жаттығыңыз, содан кейін бір бөлшегін өзгертіңіз. Мақсат — тіркесті белгілі бір жағдаймен және оған берілетін жауаппен байланыстыру.

Кафеде

A: Could I have a glass of water, please?
B: Of course. Here you are.

Келуші: «Маған бір стақан су бере аласыз ба?» — деп сыпайы өтінеді. Екінші адам келісіп: «Әрине. Міне, алыңыз», — деп суды ұсынады.

Кездесу алдында

A: I'm running late, but I'm on my way.
B: Thanks for letting me know. See you soon.

Бірінші адам кешігіп жатқанын, бірақ жолда екенін хабарлайды. Екіншісі хабарлағаны үшін алғыс айтып, жақында кездесетіндерін айтады.

Жоспарларды талқылау

A: I'm thinking of taking an English course.
B: That makes sense. Would you prefer online lessons?

Бірінші адам ағылшын тілі курсына қатысу туралы ойланып жүр, бірақ әлі нақты шешімін айтпайды. Екінші адам бұл ойды орынды деп қабылдап, онлайн сабақтарды қалай ма деп сұрайды.

Сондай-ақ оқыңыз: Ағылшынша тезірек сөйлеуді қалай бастауға болады: жеке сөздер емес, дайын тіркестерді үйреніңіз

Чанкпен бірге үйренетін грамматикалық ерекшеліктер

Үлгіден кейін не келетінін білсеңіз, оны қолдану жеңілдейді. Мысалдың қасына грамматикалық құрылымын да жазыңыз:

• I'd like to + verb: I'd like to book a room. — «Бөлме брондағым келеді».
• Would you mind + -ing: Would you mind closing the door? — «Есікті жауып жібересіз бе?» Бұл — басқа адамнан бір әрекет жасауды сыпайы сұрау. Cambridge Grammar: mind қолданысы.
• I'm thinking of + -ing: I'm thinking of changing jobs. — «Жұмысымды ауыстыру туралы ойланып жүрмін».
• I'm looking forward to + noun or -ing: I'm looking forward to our trip. — «Сапарымызды асыға күтіп жүрмін». Немесе I'm looking forward to travelling with you. — «Сізбен бірге саяхаттауды асыға күтіп жүрмін». Мұндағы to — предлог, сондықтан одан кейінгі етістік -ing тұлғасында келеді. Cambridge Grammar: look forward to қолданысы.
• Get used to + noun or -ing: I'm getting used to speaking English. — «Ағылшынша сөйлеуге үйренісіп келемін». Бұл ағылшынша сөйлеудің біртіндеп үйреншікті болып келе жатқанын білдіреді.

get used to мен used to + verb үлгілерін ажыратыңыз: I used to work at night — «Бұрын түнде жұмыс істейтінмін» — бұрынғы әдетті білдіреді. Сырттай ұқсас тіркестердің қызметі әртүрлі болуы мүмкін.

Грамматикалық ережелерге сай тіркесті өзгерте аласыз: өткенде аяқталған оқиға туралы айтқанда I make a decision орнына I made a decision қолданылады. Чанктар мен грамматиканы қатар үйрену бірін-бірі толықтырады.

Сондай-ақ оқыңыз: Ағылшын тіліндегі шақтар: шатаспай қалай үйренуге болады — жаңадан бастаушыларға түсіндірме

Чанктарды қолдана алу үшін қалай жаттығу керек?

1. Бір жағдайды таңдаңыз. Кездесуге, кафеге баруға немесе жоспарларды талқылауға арналған үш-бес тіркесті алыңыз. Бүкіл тізімді бірден үйрену қажет емес.
2. Толық мысал жазыңыз. I'd like to ... үлгісін өзіңізге қатысты оймен толықтырыңыз, мысалы: I'd like to learn to drive. — «Көлік жүргізуді үйренгім келеді».
3. Тіркесті тұтас тыңдаңыз. Сенімді сөздіктің аудиосын немесе оқу бейнесін пайдаланыңыз. Екпін мен сөздердің қалай байланысып айтылатынына назар аударып, тіркесті өзіңізге ыңғайлы қарқынмен қайталаңыз.
4. Жағдайға қарай еске түсіріңіз. Ағылшынша тіркесті жауып қойыңыз. Біреуден сөйлемді қайталауды сұрау немесе кешігіп жатқаныңызды түсіндіру керек болса, не айтар едіңіз?
5. Кейін қайта оралыңыз. Келесі сабақтардың бірінде тіркесті тағы еске түсіріп, басқа мысалда қолданыңыз. Егер оны тек оқығанда танысаңыз, өз бетіңізше еске түсіріп айтуға көбірек жаттығыңыз.

Қарапайым жаттығу карточкасының бір жағына жағдайды жазыңыз: «Түсінбей қалдыңыз, адамның айтқанын қайталауын қалайсыз». Екінші жағына Could you say that again? тіркесін жазыңыз. Сонда тек аударманы танумен шектелмей, тіркесті не үшін қолданатыныңызды түсінесіз.

Жеке сөздерді білу де маңызды. LuvStudy-дің сөздік қорды дамыту жаттығуларында ағылшын сөздерін аудармасымен және дыбысталуымен бірге үйрене аласыз. Осы мақаладағы тіркестер мен диалогтарды өз бетіңізше сөйлеуге арналған қосымша жаттығу ретінде пайдаланыңыз.

Сондай-ақ оқыңыз: Айтылым және тыңдап түсіну: аудио, фонетикалық транскрипция және бес минуттық жаттығу

Жауаптары бар жаттығулар

1. Тіркестерді толықтырыңыз

Әр сөзді бір рет қолданыңыз: mind, way, decision, looking, sure.

1. Could you help me? I'm ___ for the station.
2. I'm on my ___.
3. Would you ___ closing the door?
4. We need to make a ___ today.
5. Make ___ you have your ticket.

Жауаптар: 1 — looking; 2 — way; 3 — mind; 4 — decision; 5 — sure.

2. Жағдайға сәйкес тіркесті таңдаңыз

1. Әңгімелесушіңіз тым жылдам сөйлеп жатыр. Баяуырақ сөйлеуін сұраңыз.
2. Түсіндірмені ұқтыңыз және оны қисынды деп ойлайсыз.
3. Әңгімелесушіңізге асығудың қажеті жоқ екенін айтқыңыз келеді.

Жауап нұсқалары: 1 — Could you speak more slowly? 2 — That makes sense. 3 — Take your time.

3. Қысқа әңгіме құрастырыңыз

Жоспарларыңыз туралы әңгімеде I'm thinking of ..., That makes sense және I'd like to ... тіркестерін қолданыңыз. Үш-төрт жол жеткілікті. Содан кейін жоспарды өзгертіп, қайта құрастырыңыз.

Тізімдегі тіркестерді сөйлеуде қалай қолдануға болады?

Өзіңізге шынымен керек тіркестерді таңдап, оларды белгілі бір жағдаймен байланыстыра үйреніңіз және өз сөйлемдеріңізде қолданыңыз. Could you say that again? тіркесін қай кезде айту керегін білу оны тізімнен танығаннан пайдалырақ. Бүгін бірнеше тіркестен бастап, келесі жаттығуда оларды қайталаңыз.