Жүздеген ағылшын сөзін білсеңіз де, әңгіме кезінде не айтарыңызды білмей кідіріп қалуыңыз мүмкін. Себебі қарапайым: шынайы сөйлеуде біз жеке сөздермен сирек сөйлесеміз. Дайын мағыналық бірліктерді — тіркестер мен қалыптарды қолданамыз.
Әр жолы бір ғана сөзді үйренудің орнына дайын тіркестерді (chunks) меңгерсеңіз, сөйлеу жылдамдайды: ми әр сөйлемді басынан құрастырмай, жадтағы дайын тіркесті қолданады. Төмендегі практикалық жүйе осы тіркестерді үйренуге және сенімдірек сөйлеуге көмектеседі.
Chunks деген не және олар сөйлеуді неліктен жылдамдатады?
Chunk — бірден қолдана алатын дайын тіркес немесе қалып. Мысалы:
- қалыптар: The thing is…, I’m not sure if…
- кең таралған сөз тіркестері: make a decision, heavy rain
- қарым-қатынасқа арналған қысқа тіркестер: Sounds good, That makes sense
Бұл неліктен жұмыс істейді? Өйткені миға әр тіркесті жеке сөздерден жинағаннан гөрі, қалыптарды сақтау және қайта қолдану оңайырақ.
Әңгімеде ең пайдалы дайын тіркестердің алты түрі
- 1) Тұрақты сөз тіркестері (табиғи үйлесімдер): make a decision, take a break.
- 2) Сөйлеу қалыптары (сөйлем қаңқалары): I think…, It depends on….
- 3) Сұраулы құрылымдар: Could you…?, Do you mind if…?
- 4) Ойды байланыстыратын тіркестер: By the way, To be honest, In general.
- 5) Қысқа бейресми әңгіме тіркестері: How’s it going?, Fair enough.
- 6) Дайын бөлік ретінде үйренілетін фразалық етістіктер: find out, pick up, run into.
Дайын тіркестер ойға автоматты түрде келуі үшін оларды қалай үйрену керек?
Негізгі қағида: бір тіркес = бір жағдай. Тіркесті мәнмәтіннен тыс үйренбеңіз. Мына қадамдарды орындаңыз:
- 1) Бір сөзді емес, тұтас тіркесті жазып алыңыз.
- 2) Қолданылатын жағдайды белгілеңіз: «Мұны қашан айтамын?»
- 3) Өзіңізге қатысты 2–3 мысал құраңыз.
Мысал:
- Тіркес: It depends on…
- Жағдай: «бірнеше жауап болуы мүмкін және дұрыс жауап шарттарға байланысты»
- Мысалдар: It depends on the price. / It depends on how much time we have.
Білімді сөйлеу дағдысына айналдыратын 3 жаттығу
1) Алмастыру жаттығуы — қалыптың бір бөлігін ғана өзгертіңіз.
- I’m looking for a hotel.
- I’m looking for a better option.
- I’m looking for a job.
2) Басқаша айту — бір ойды екі түрлі нұсқамен жеткізіңіз.
- I don’t like it. → I’m not a fan of it.
- It’s expensive. → It seems overpriced.
3) Шағын диалогтар (2 жол) — жағдаятқа үйрену үшін тіркестерді жұппен меңгеріңіз.
- A: Can we reschedule?
- B: Sure. What time works for you?
Сондай-ақ оқыңыз: Айтылым және тыңдап түсіну: аудио, фонетикалық транскрипция және бес минуттық жаттығу
Әңгімеге арналған 20 әмбебап қалып (A2–B1)
- I think…
- I guess…
- I’m not sure if…
- The thing is…
- What I mean is…
- It depends on…
- As far as I know…
- From my point of view…
- In general,…
- By the way,…
- To be honest,…
- If I understand correctly,…
- Could you…?
- Do you mind if…?
- Would you like to…?
- That makes sense.
- Sounds good to me.
- I’d rather…
- I’m looking for…
- I’m used to…
Бұл әдістің жұмыс істеуіне кедергі болатын жиі қателер
- Тіркесті жағдайсыз үйрену. Мәнмәтін болмаса, әңгіме кезінде оны еске түсіру әлдеқайда қиын.
- Сирек кездесетін, әсерлі оралымдарды жинау. Жиі қолданылатын қарапайым ауызекі тіркестер пайдалырақ.
- Мінсіз сөйлеуге тырысу. Алдымен сөйлеу еркіндігі мен автоматты еске түсіруге, содан кейін дәлдікке назар аударыңыз.
Сондай-ақ оқыңыз: Ағылшын тіліндегі шақтар: шатаспай қалай үйренуге болады — жаңадан бастаушыларға түсіндірме
Қорытынды: бүгіннен бастап қалай тезірек сөйлеуге болады?
Жұмыста, саяхатта немесе күнделікті әңгімеде шынымен қажет болатын бес дайын тіркес таңдаңыз. Әрқайсымен өзіңізге қатысты 2–3 мысал құрап, дауыстап айтыңыз және ертең қайталаңыз. 1–2 аптадан кейін пайдалы тіркестердің аз күш жұмсап-ақ ойыңызға келе бастағанын байқайсыз.
