ინგლისური გრამატიკა დამწყებთათვის: ძირითადი წესები და მაგალითები

შეიძლება იცოდეთ ადამიანის, მოქმედებისა და საგნის აღმნიშვნელი სიტყვები, მაგრამ მაინც გაგიჭირდეთ მათი წინადადებად შეკვრა. ინგლისური გრამატიკა სწორედ ამ კავშირებს ხსნის: ვინ ასრულებს მოქმედებას, ის რეგულარულად ხდება თუ ახლა მიმდინარეობს, რომელ საგანს გულისხმობთ და რამეს გადმოსცემთ თუ კითხვას სვამთ. გრამატიკის პრაქტიკული დანიშნულებაა, თქვენი სათქმელი გასაგები გახადოს.

დამწყებისთვის სირთულეს ხშირად ერთი რთული წესი კი არ ქმნის, არამედ რამდენიმე პატარა არჩევანი ერთსა და იმავე წინადადებაში. საჭიროა is თუ does? უნდა დაერთოს ზმნას -s? არსებითი სახელის წინ a უნდა იყოს თუ the? თუ სისტემას თანმიმდევრულად შეისწავლით, ამ არჩევანის გაგებაც გაგიადვილდებათ.

ეს გზამკვლევი საფუძვლის შექმნაში ნაბიჯ-ნაბიჯ დაგეხმარებათ. აქ განხილულია ინგლისური გრამატიკის ძირითადი საკითხები, რომლებიც საკუთარი თავის წარსადგენად, ყოველდღიურ მოვლენებზე სასაუბროდ, ინფორმაციის მოსაკითხად და მარტივი აზრების დასაკავშირებლად გჭირდებათ. გზამკვლევი ყველა გამონაკლისს არ აერთიანებს. თითოეულ ნაწილში წესს თან ახლავს მაგალითები, რათა დაინახოთ, როგორ იგება წინადადება და რატომ გამოიყენება კონკრეტული ფორმა.

დაიწყეთ ინგლისური წინადადების აგებულებით

ჩვეულებრივ თხრობით წინადადებაში ქვემდებარე, როგორც წესი, ზმნის წინ დგას. ქვემდებარე გვიჩვენებს, ვის ან რას ეხება წინადადება, ზმნა კი მოქმედებას ან მდგომარეობას გამოხატავს. თუ მოქმედება რომელიმე პირზე ან საგანზე გადადის, მისი აღმნიშვნელი დამატება ჩვეულებრივ ზმნას მოსდევს. წინადადებაში Maya reads a message. — „მაია შეტყობინებას კითხულობს“ — Maya ქვემდებარეა, reads ზმნაა, ხოლო a message — დამატება.

სიტყვათა ამ წყობას მნიშვნელობა აქვს. წინადადებაში The dog follows the boy. — „ძაღლი ბიჭს მიჰყვება“ — ძაღლია ის, ვინც მიჰყვება; ორი არსებითი სახელის ადგილების გაცვლით შეიცვლება ისიც, ვინ ვის მიჰყვება. ქართულში სიტყვათა წყობა შედარებით თავისუფალია, რადგან სიტყვებს შორის კავშირს ბრუნვის ნიშნებიც გვიჩვენებს. ინგლისურში ქართული წყობის პირდაპირ გადატანა ყოველთვის არ გამოგადგებათ. ჯერ ქვემდებარე და ზმნა იპოვეთ, შემდეგ კი სათქმელის დასასრულებლად საჭირო ინფორმაცია დაამატეთ.

ყველა წინადადებას დამატება არ სჭირდება. The baby sleeps. — „ბავშვს სძინავს“ — სრული წინადადებაა, ხოლო The baby is tired. — „ბავშვი დაღლილია“ — ფორმა is ქვემდებარეს მის აღწერასთან აკავშირებს. ჩვეულებრივ სრულ თხრობით წინადადებას ინგლისურში უმეტესად გამოხატული ქვემდებარე სჭირდება: It is cold. — „ცივა“ — შეიცავს it-ს, თუმცა ის კონკრეტულ საგანს არ აღნიშნავს. გავრცელებული გამონაკლისია ბრძანებითი წინადადება: Open the window. — „გააღე ფანჯარა“ — მსმენელს მიმართავს ისე, რომ you პირდაპირ ნათქვამი არ არის.

ნაცვალსახელები: ვინ მოქმედებს და ვის ეხება მოქმედება

ნაცვალსახელები ადამიანებსა და საგნებზე საუბრისას სახელის ყოველ ჯერზე გამეორებას გვარიდებს. წინადადებაში ფუნქციის მიხედვით მათი ფორმა შეიძლება შეიცვალოს. ქვემდებარის ფორმა ქვემდებარის ადგილას გამოიყენება, დამატების ფორმა კი — მრავალი ზმნისა და წინდებულის შემდეგ. წინადადებაში She knows me. — „ის მიცნობს“ — she ქვემდებარეა, ხოლო me — დამატება. მათი შესაბამისად her-ითა და I-ით ჩანაცვლება წინადადების სწორ აგებულებას დაარღვევს.

ბოლო სვეტი გვიჩვენებს, ვის უკავშირდება ადამიანი ან ვის ეკუთვნის საგანი: my friend — „ჩემი მეგობარი“, their house — „მათი სახლი“. ეს ფორმები არსებითი სახელის წინ დგას. შეადარეთ This is my bag. — „ეს ჩემი ჩანთაა“ — და This bag is mine. — „ეს ჩანთა ჩემია“: mine დამოუკიდებლად გამოიყენება. სწორი ფორმაა my bag და არა the my bag. ადამიანის სახელთან კუთვნილება შეიძლება 's-ით გამოიხატოს: Maya's bag — „მაიას ჩანთა“.

You შეიძლება ერთ ადამიანსაც მიმართავდეს და რამდენიმესაც; ზმნის შეთანხმების ჩვეულებრივი ფორმა ორივე შემთხვევაში ერთნაირია. They შეიძლება რამდენიმე ადამიანს ან საგანს აღნიშნავდეს, თუმცა ერთ ადამიანზეც გამოიყენება, მაგალითად, როცა მისი სქესი უცნობია. ამ შემთხვევაშიც მასთან იხმარება they are და they have. ქართული „ის“ სქესს არ განასხვავებს, ინგლისურში კი შესაფერისი ნაცვალსახელის არჩევას ყურადღება სჭირდება. ცხრილში მოცემული ქართული შესატყვისები მხოლოდ ორიენტირია: წინადადებაში ზუსტი თარგმანი ზმნასა და კონტექსტზეც იქნება დამოკიდებული. ნაცვალსახელები ისწავლეთ სრულ წინადადებებში და არა მხოლოდ ცალკეული თარგმანების სიად.

ზმნა be: რატომ არის მნიშვნელოვანი am, is და are

ზმნა be ქვემდებარეს აკავშირებს ინფორმაციასთან იმის შესახებ, ვინ ან რა არის ის, როგორ მდგომარეობაშია ან სად იმყოფება. აწმყოში გამოიყენეთ am ნაცვალსახელთან I, is — ნაცვალსახელებთან he, she, it და მხოლობით რიცხვში მდგომი არსებითი სახელით გამოხატულ ქვემდებარესთან, ხოლო are — ნაცვალსახელებთან you, we, they და მრავლობით რიცხვში მდგომი არსებითი სახელით გამოხატულ ქვემდებარესთან. არჩევანს განსაზღვრავს ქვემდებარე და არა ზმნასთან უახლოესი სიტყვა.

წინადადებაში My sister is a doctor. — „ჩემი და ექიმია“ — is ადამიანს პროფესიასთან აკავშირებს. წინადადებაში We are tired. — „ჩვენ დაღლილები ვართ“ — ზმნა ადამიანებს მდგომარეობასთან აკავშირებს, ხოლო The keys are on the table. — „გასაღებები მაგიდაზეა“ — მათ ადგილმდებარეობას გვიჩვენებს. ქართულში „არის“ შეიძლება სიტყვას მოკლე ფორმით მიერთდეს, როგორც „ექიმია“ ან „მაგიდაზეა“. ინგლისურში be ამგვარ სტანდარტულ წინადადებებში ცალკე ზმნურ ფორმად აუცილებელია. ასაკიც ამ აგებულებით გამოიხატება: I am twenty. — „ოცი წლის ვარ“.

უარყოფით წინადადებაში ზმნის შემდეგ ჩასვით not: She is not ready. — „ის მზად არ არის“. კითხვაში ზმნა ქვემდებარის წინ გადაიტანეთ: Is she ready? — „ის მზად არის?“ ამ აგებულებას do არ დაუმატოთ. შემოკლებული ფორმები, როგორიცაა I'm, isn't და aren't, ხშირად გვხვდება საუბარსა და არაფორმალურ წერილობით ტექსტში.

Be არ არის უნივერსალური სიტყვა, რომელიც ყოველი მოქმედების წინ უნდა ჩასვათ. წინადადებას I work. — „მე ვმუშაობ“ — am არ სჭირდება. I am working. სხვა, სწორი აგებულებაა და მიმდინარე მუშაობას გამოხატავს; მას ქვემოთ განვიხილავთ. I am work. კი ამ ორი აგებულების არასწორი შერწყმაა.

არსებითი სახელები: მხოლობითი და მრავლობითი რიცხვი, თვლადი და უთვლადი სახელები

თვლადი არსებითი სახელი შეიძლება ცალკეულ ერთეულს აღნიშნავდეს, რომლის დათვლაც შეგვიძლია: ერთი ბილეთი, ორი ბილეთი. მრავლობითი რიცხვის ჩვეულებრივი დაბოლოებაა -s, თუმცა მართლწერის წესი სიტყვის მიხედვით იცვლება: box–boxes — ყუთი–ყუთები, city–cities — ქალაქი–ქალაქები, boy–boys — ბიჭი–ბიჭები. არსებობს არაწესიერი მრავლობითი ფორმებიც, მაგალითად, child–children — ბავშვი–ბავშვები. მხოლოდ მრავლობითი რიცხვის საწარმოებლად აპოსტროფი არ დაამატოთ.

უთვლადი არსებითი სახელები თავიანთ ჩვეულებრივ მნიშვნელობებში სხვაგვარად გამოიყენება. Water — „წყალი“, information — „ინფორმაცია“ — და furniture — „ავეჯი“ — ამ მნიშვნელობებით, როგორც წესი, პირდაპირ არ ითვლება. სწორი ფორმაა some information — „გარკვეული ინფორმაცია“ — და არა an information. რაოდენობის ან ერთეულის დასათვლელად შესაფერისი თვლადი არსებითი სახელი დაამატეთ: two glasses of water — „ორი ჭიქა წყალი“ — ან three pieces of furniture — „ავეჯის სამი ნივთი“.

თვლადობა დამოკიდებულია სიტყვის გამოყენებასა და მნიშვნელობაზე და არა მხოლოდ იმაზე, რეალურ ცხოვრებაში საგნის დათვლა შესაძლებელია თუ არა. ერთ არსებით სახელს ორივე გამოყენება შეიძლება ჰქონდეს: chicken შეიძლება ქათმის ხორცს აღნიშნავდეს, ხოლო a chicken — ერთ ქათამს. სასწავლო ლექსიკონი დაგეხმარებათ შეამოწმოთ, როგორ გამოიყენება სიტყვა თქვენთვის საჭირო მნიშვნელობით. ინგლისური თვლადობის წესი ყოველთვის არ ემთხვევა იმას, რასაც ქართული სიტყვის მიხედვით ელით.

Some თხრობით წინადადებებში ხშირად დაუზუსტებელ რაოდენობას აღნიშნავს: We have some rice. — „ცოტა ბრინჯი გვაქვს“. Any ხშირად გამოიყენება უარყოფით წინადადებებსა და ნეიტრალურ კითხვებში: We don't have any rice. — „ბრინჯი საერთოდ არ გვაქვს“. ეს გავრცელებული წესებია და არა გამონაკლისის გარეშე მოქმედი ფორმულები: შეთავაზებისას ხშირად იხმარება some, მაგალითად, Would you like some tea? — „ჩაის ხომ არ ინებებთ?“ რაოდენობის მოსაკითხად მრავლობით რიცხვში მდგომ თვლად არსებით სახელთან გამოიყენეთ How many tickets? — „რამდენი ბილეთი?“ — ხოლო უთვლადთან — How much water? — „რამდენი წყალი?“

არტიკლები: როდის გამოვიყენოთ a, an, the და როდის გამოვტოვოთ

არტიკლები მსმენელს ეხმარება გაიგოს, რომელ პირსა თუ საგანს გულისხმობთ. ქართულს არტიკლები არ აქვს, ამიტომ მათი გამოყენება წინადადების აზრიდან უნდა ისწავლოთ. a/an გამოიყენეთ მხოლობით რიცხვში მდგომ თვლად არსებით სახელთან, როცა რომელიმე ჯგუფის ერთ წევრს ახსენებთ ისე, რომ მსმენელისთვის მას კონკრეტულად არ განსაზღვრავთ. the გამოიყენეთ, როცა მსმენელს შეუძლია ამოიცნოს, რომელ პირს ან საგანს გულისხმობთ. მაგალითში I bought a lamp. The lamp is blue. — „ლამპა ვიყიდე. ეს ლამპა ლურჯია“ — მეორე წინადადება უკვე ნახსენებ ლამპას ეხება.

ეს მხოლოდ პირველი და განმეორებითი ხსენების წესი არ არის. შეგიძლიათ იკითხოთ Could you close the door? — „შეგიძლიათ კარი დახუროთ?“ — კარის წინასწარ ხსენების გარეშეც, თუ ისედაც ნათელია, რომელ კარზეა საუბარი. a ან an მომდევნო ბგერის მიხედვით აირჩიეთ და არა დაწერილი ასოს მიხედვით: a university-ში სიტყვა /j/ ბგერით იწყება, ხოლო an hour-ში — ხმოვნით.

ზოგადი აზრის გადმოცემისას მრავლობით რიცხვში მდგომი და უთვლადი არსებითი სახელები ხშირად უარტიკლოდ გამოიყენება: Dogs need exercise. — „ძაღლებს ფიზიკური აქტივობა სჭირდებათ“. მხოლობით რიცხვში მდგომ თვლად არსებით სახელს, როგორც წესი, განმსაზღვრელი სიტყვა სჭირდება: a book — „ერთი წიგნი“, the book — „კონკრეტული წიგნი“ — ან my book — „ჩემი წიგნი“. განმსაზღვრელი აქ არის სიტყვა, რომელიც არსებითი სახელით აღნიშნული პირისა თუ საგნის დაზუსტებაში გვეხმარება. მეტი ინფორმაციისთვის გაეცანით არტიკლების ახსნას კემბრიჯის ლექსიკონში.

ზედსართავი სახელები, ზმნიზედები და შედარების ძირითადი ფორმები

ზედსართავი სახელი ადამიანს ან საგანს აღწერს. ის ჩვეულებრივ არსებითი სახელის წინ დგას, როგორც a quiet room — „მშვიდი ოთახი“ — ან მოსდევს ზმნას be, როგორც წინადადებაში The room is quiet. — „ოთახი მშვიდია“. ინგლისური ზედსართავი სახელები ჩვეულებრივ არც არსებითი სახელის მრავლობითი რიცხვის და არც გრამატიკული სქესის მიხედვით იცვლება. იგივე quiet გვხვდება შესიტყვებაში two quiet rooms — „ორი მშვიდი ოთახი“. მრავლობითი რიცხვის დაბოლოება არსებით სახელს დაუმატეთ და არა ზედსართავს.

ზმნიზედას შეუძლია აღწეროს, როგორ სრულდება მოქმედება. შეადარეთ She is careful. — „ის ფრთხილია“ — რომელიც ადამიანს ახასიათებს, და She drives carefully. — „ის მანქანას ფრთხილად მართავს“ — რომელიც მართვის მანერას აღწერს. მოქმედების ვითარების აღმნიშვნელი ბევრი ზმნიზედა -ly-ზე მთავრდება, თუმცა მხოლოდ დაბოლოებით სიტყვის ამოცნობა ყოველთვის არ შეიძლება. Fast შეიძლება ზედსართავიც იყოს და ზმნიზედაც — „სწრაფი“ ან „სწრაფად“, ხოლო friendly ზედსართავია და ნიშნავს „მეგობრულს“. ზედსართავ good-ს — „კარგი“ — ჩვეულებრივ შეესაბამება ზმნიზედა well — „კარგად“.

ორი საგნის შესადარებლად მრავალ მოკლე ზედსართავს -er ემატება: This bag is cheaper than that one. — „ეს ჩანთა იმაზე იაფია“. მრავალი გრძელი ზედსართავი გამოიყენება სიტყვასთან more: This chair is more comfortable. — „ეს სკამი უფრო კომფორტულია“. აღმატებითი ხარისხი ჯგუფში თვისების ყველაზე მაღალ ხარისხს აღნიშნავს: the cheapest bag — „ყველაზე იაფი ჩანთა“, the most comfortable chair — „ყველაზე კომფორტული სკამი“. ზოგი ფორმა არაწესიერია, მათ შორის good–better–best — „კარგი–უკეთესი–საუკეთესო“. ახალი ზედსართავის სწავლისას მისი შედარების ფორმებიც დაიმახსოვრეთ, როცა ისინი გამოგადგებათ. ორივე წესს ერთდროულად ნუ გამოიყენებთ: more cheaper არასწორია.

Have და there is: ფლობა და არსებობა სხვადასხვა რამეა

have გამოიყენეთ ფლობის, მრავალი პირადი ურთიერთობისა თუ მახასიათებლის გამოსახატავად. მარტივ აწმყოში გამოიყენეთ has ნაცვალსახელებთან he, she, it და მხოლობით რიცხვში მდგომი არსებითი სახელით გამოხატულ ქვემდებარესთან: Maya has a bicycle. — „მაიას ველოსიპედი აქვს“. ამ აგებულებაში კითხვასა და უარყოფას do/does სჭირდება: Does Maya have a bicycle? — „მაიას ველოსიპედი აქვს?“ does-ის შემდეგ ძირითადი ზმნა არის have და არა has. ეს საწყისი ფორმაა: ლექსიკონში მოცემული ფორმა to-ს გარეშე, მაგალითად, have, work ან go.

ასევე შეგხვდებათ have got, განსაკუთრებით ფლობის აღსანიშნავად სასაუბრო ბრიტანულ ინგლისურში. მას საკუთარი კითხვითი აგებულება აქვს: Have you got a bicycle? — „ველოსიპედი გაქვს?“ ორივე კონსტრუქცია გამოსადეგია, თუმცა არ აურიოთ ისინი და არ მიიღოთ Do you have got ...? სწავლის დასაწყისში ერთი აგებულება აირჩიეთ და თანმიმდევრულად გამოიყენეთ.

There is და there are გვამცნობს, რომ რაღაც არსებობს ან სადმე არის. მაღაზიის პირველად სახსენებლად გამოიყენეთ There is a shop near my house. — „ჩემს სახლთან მაღაზიაა“ — ხოლო მრავლობითში — There are two shops. — „ორი მაღაზიაა“. შეადარეთ The shop is near my house. — „ეს მაღაზია ჩემს სახლთანაა“: ამ შემთხვევაში მაღაზია უკვე განსაზღვრულია და თქვენ მის ადგილმდებარეობას აღწერთ. არსებობის აღმნიშვნელ ამ წინადადებებში there შორეულ ადგილს, ქართულ „იქ“-ს, არ ნიშნავს.

მარტივი აწმყო: ჩვევები, ფაქტები და არსებული მდგომარეობა

მარტივი აწმყო, ანუ Present Simple, გამოიყენეთ ჩვევების, ზოგადი ფაქტებისა და ისეთი მდგომარეობების აღსაწერად, რომლებიც ამჟამად ჩვეულებრივად მიგაჩნიათ. I walk to work. — „სამსახურში ფეხით დავდივარ“ — ყოველდღიურ ჩვევას აღწერს და არ ნიშნავს აუცილებლად იმას, რომ საუბრის მომენტში მიდიხართ. She lives near the station. — „ის სადგურთან ახლოს ცხოვრობს“ — ახლანდელ მდგომარეობას გვიჩვენებს; წინადადება არ ამტკიცებს, რომ ის იქ სამუდამოდ იცხოვრებს.

ზმნების უმეტესობის საწყისი ფორმა გამოიყენეთ ნაცვალსახელებთან I, you, we, they. ნაცვალსახელებთან he, she, it ან მხოლობით რიცხვში მდგომი არსებითი სახელით გამოხატულ ქვემდებარესთან ზმნას დაუმატეთ -s ან მართლწერის შესაბამისი ვარიანტი: works, watches, studies. კითხვით და უარყოფით წინადადებებში ამ ფორმას უკვე does აღნიშნავს, ამიტომ ძირითადი ზმნა საწყის ფორმას უბრუნდება: Does she work here? — „ის აქ მუშაობს?“ — She doesn't work here. — „ის აქ არ მუშაობს“.

ნაცვალსახელებთან I, you, we, they და მრავლობით რიცხვში მდგომი არსებითი სახელით გამოხატულ ქვემდებარესთან ამგვარ კითხვებში გამოიყენება do, უარყოფით წინადადებებში კი — do not, რომელიც ჩვეულებრივ მოკლდება ფორმად don't: Do they work here? — „ისინი აქ მუშაობენ?“ — They don't work here. — „ისინი აქ არ მუშაობენ“. ძირითადი ზმნა საწყის ფორმაში რჩება. გახსოვდეთ, რომ be ზემოთ ახსნილ საკუთარ წესს მიჰყვება.

სიხშირის აღმნიშვნელი სიტყვები, როგორიცაა often — „ხშირად“ — და usually — „ჩვეულებრივ“, უმეტესად ძირითადი ზმნის წინ დგას, მაგრამ be-ს მოსდევს: I usually cook. — „ჩვეულებრივ საჭმელს ვამზადებ“ — I am usually busy. — „ჩვეულებრივ დაკავებული ვარ“. მარტივი აწმყო განრიგების აღსაწერადაც გამოიყენება. ჯერ მისი ძირითადი მნიშვნელობები ისწავლეთ, შემდეგ კი ნაკლებად გავრცელებული გამოყენებები; დამატებითი პრაქტიკისთვის გამოგადგებათ ბრიტანეთის საბჭოს გზამკვლევი მარტივი აწმყოს შესახებ.

აწმყო განგრძობითი: მიმდინარე მოქმედება ან დროებითი მდგომარეობა

აწმყო განგრძობითი, ანუ Present Continuous, შედგება am/is/are-ისა და ზმნის -ing ფორმისგან. ორივე ნაწილი აუცილებელია: I am reading. — „ვკითხულობ“ — და არა I reading. ეს აგებულება მოქმედებას მიმდინარე პროცესად წარმოგვიდგენს იმ დროს, რომელზეც ვსაუბრობთ. იგულისხმება ან ზუსტად ეს მომენტი, ან გარკვეული დროებითი პერიოდი აწმყოს გარშემო.

შეადარეთ She works in a hotel. — „ის სასტუმროში მუშაობს“ — და She is working in a hotel this month. — „ამ თვეში ის სასტუმროში მუშაობს“. პირველი წინადადება მის სამსახურს ამჟამინდელ ზოგად მდგომარეობად წარმოგვიდგენს. მეორე კი დროებით სამუშაოს უსვამს ხაზს; აუცილებელი არ არის, რომ ის ზუსტად საუბრის წამს მუშაობდეს. განსხვავებას განსაზღვრავს აზრი, რომლის გამოხატვაც გსურთ, და არა მხოლოდ წინადადებაში დროის აღმნიშვნელი სიტყვის არსებობა.

მდგომარეობის აღმნიშვნელი მრავალი ზმნა, მათ შორის know — „იცოდე“ — და need — „გჭირდებოდეს“ — თავიანთ ჩვეულებრივ, მდგომარეობის მნიშვნელობებში უმეტესად მარტივი დროის ფორმებით გამოიყენება. თქვით I know the answer. — „პასუხი ვიცი“ — მაშინაც, როცა აწმყოზე საუბრობთ. ზოგი ზმნის მნიშვნელობა მარტივი და განგრძობითი ფორმების გამოყენებისას იცვლება. ამიტომ ეს საწყისი წესი არ ნიშნავს, რომ რომელიმე ზმნას -ing ფორმა არასოდეს შეიძლება ჰქონდეს.

მარტივი წარსული: დასრულებულ წარსულზე საუბარი

მარტივი წარსული, ანუ Past Simple, მოვლენას ან მდგომარეობას წარსულის დასრულებულ მონაკვეთში ათავსებს. დრო შეიძლება პირდაპირ იყოს დასახელებული, როგორც We visited our friends yesterday. — „გუშინ ჩვენს მეგობრებს ვესტუმრეთ“ — ან საუბრის კონტექსტიდან ჩანდეს. ამ დროის გამოსაყენებლად წინადადებაში სიტყვა yesterday აუცილებელი არ არის. მთავარია წარსულის კონტექსტი და არა რომელიმე კონკრეტული საკვანძო სიტყვის არსებობა.

წესიერი ზმნები წარსულ ფორმას ჩვეულებრივ -ed-ით აწარმოებს, საჭიროებისას მართლწერის ცვლილებებით. არაწესიერ ზმნებს ისეთი ფორმები აქვს, რომლებიც უნდა დაიმახსოვროთ: go–went, see–saw. ამ მოქმედების ზმნებით ჩვეულებრივი კითხვებისა და უარყოფითი წინადადებების ასაგებად გამოიყენეთ did ან didn't და ზმნის საწყისი ფორმა: Did you go? — „წახვედი?“ — I didn't go. — „არ წავედი“. წარსულზე ინფორმაციას უკვე did გადმოსცემს, ამიტომ didn't went არასწორია.

Be-ს წარსულში სხვა აგებულება აქვს: I/he/she/it was და you/we/they were. გამოიყენეთ Was she at home? — „ის სახლში იყო?“ — და She wasn't at home. — „ის სახლში არ იყო“ — did-ის გარეშე. ვარჯიშისას ყურადღება მიაქციეთ ამ განსხვავებას be-სა და ჩვეულებრივ ძირითად ზმნებს შორის.

მომავალზე საუბარი: will, going to და შეთანხმებული გეგმები

ინგლისურში მომავალზე საუბრის რამდენიმე გზა არსებობს. Will ზმნის საწყის ფორმასთან ერთად შეიძლება გამოხატავდეს ვარაუდს მომავლის შესახებ, დაპირებას ან უშუალოდ საუბრის მომენტში მიღებულ გადაწყვეტილებას. თუ დაინახეთ, რომ ვინმეს ჩანთის ტარება უჭირს, I'll help you. — „დაგეხმარები“ — შეიძლება იმწამინდელ გადაწყვეტილებას გამოხატავდეს. უარყოფითი ფორმა won't ნიშნავს will not-ს.

Be going to ზმნის საწყის ფორმასთან ერთად ხშირად გამოხატავს უკვე არსებულ განზრახვას ან ამჟამად ხილულ ნიშნებზე დაფუძნებულ ვარაუდს. I'm going to study tonight. — „ამ საღამოს მეცადინეობას ვაპირებ“ — გადმოსცემს გეგმას, რომელიც უკვე გაქვთ. ამ კონსტრუქციაში am/is/are არ გამოტოვოთ; I going to study არასრულია.

აწმყო განგრძობითმა შეიძლება აღწეროს სამომავლო მოვლენა, რომელიც უკვე შეთანხმებულია: We're meeting our teacher tomorrow. — „ხვალ ჩვენს მასწავლებელს ვხვდებით“. ამ ფორმების გამოყენება ზოგჯერ ერთმანეთს ემთხვევა და კონტექსტი განსაზღვრავს, რომელი ჟღერს ბუნებრივად. will მომავალზე გამოთქმული ყველა ქართული აზრის აუცილებელ შესატყვისად არ მიიჩნიოთ. ჯერ განსაზღვრეთ, გადაწყვეტილებას აცხადებთ, განზრახვას აღწერთ თუ შეთანხმებულ გეგმას ეხებით.

აწმყო სრული დრო: როგორ უკავშირდება წარსული აწმყოს

აწმყო სრული დრო, ანუ Present Perfect, შედგება have/has-ისა და წარსულის მიმღეობისგან, რომელსაც ხშირად ზმნის მესამე ფორმას უწოდებენ. წესიერი ზმნებისთვის ის ისევე იწერება, როგორც წარსულის -ed ფორმა; არაწესიერი ზმნების ფორმები კი შეიძლება განსხვავდებოდეს, მაგალითად, write–wrote–written. ეს დრო წარსულ სიტუაციას აწმყოს უკავშირებს და მას უბრალოდ დასრულებულ წარსულში არ ათავსებს. ქართულად მისი მნიშვნელობა კონტექსტის მიხედვით უნდა გადმოვცეთ — ერთი ქართული ზმნური ფორმა ყველა შემთხვევას არ შეესაბამება.

მაგალითად, I have lost my key. — „გასაღები დავკარგე“ — შეიძლება ხსნიდეს, რატომ ვერ აღებთ კარს ახლა. I lost my key yesterday. — „გასაღები გუშინ დავკარგე“ — დაკარგვას კონკრეტულ, დასრულებულ დროში ათავსებს. აწმყო სრული დრო ჩვეულებრივ არ გამოიყენება დასრულებული დროის აღმნიშვნელ ისეთ სიტყვასთან, როგორიცაა yesterday — „გუშინ“. ის ასევე აღწერს დღემდე მიღებულ გამოცდილებასა და ზოგ ისეთ მდგომარეობას, რომელიც ჯერ კიდევ გრძელდება: I have lived here for two years. — „უკვე ორი წელია, აქ ვცხოვრობ“. ამ შემთხვევაში ადამიანი კვლავ იქ ცხოვრობს. ეს მიმოხილვა მხოლოდ საწყისი საფეხურია; სხვა გამოყენებებისთვის იხილეთ ბრიტანეთის საბჭოს განმარტება აწმყო სრული დროის შესახებ.

ასევე წაიკითხეთ: ინგლისური ენის დროები: როგორ ვისწავლოთ ისე, რომ ერთმანეთში აღარ აგვერიოს — ახსნა დამწყებთათვის

კითხვები და უარყოფა: აირჩიეთ წინადადების შესაბამისი აგებულება

ინგლისურში ყველა კითხვა ერთი და იმავე დამხმარე სიტყვის დამატებით არ იგება. ჯერ ზმნურ აგებულებას დააკვირდით. თუ წინადადებაში be არის, ის ქვემდებარის წინ გადაიტანეთ. მარტივ აწმყოსა და მარტივ წარსულში ჩვეულებრივ ძირითად ზმნასთან კითხვების უმეტესობას do/does/did სჭირდება. მოდალური ზმნის შემთხვევაში, როგორიცაა can, ქვემდებარის წინ თავად ეს ზმნა გადადის. ცხრილი ასევე გვიჩვენებს დამხმარე have-ს აწმყო სრულ დროში.

რამდენიმე სიტყვისგან შემდგარ ზმნურ ფორმაში კითხვისთვის გამოიყენეთ პირველი დამხმარე ზმნა, უარყოფისთვის კი მის შემდეგ ჩასვით not: Is she working? — „ის მუშაობს?“ — She isn't working. — „ის არ მუშაობს“. დამხმარე have წინადადებაში Has she finished? — „მან დაასრულა?“ — განსხვავებულად იქცევა ფლობის აღმნიშვნელი ზმნისგან კითხვაში Does she have a bicycle? — „მას ველოსიპედი აქვს?“ კითხვითი სიტყვა ჩვეულებრივ მთელი კითხვითი აგებულების წინ დგას: Where does she work? — „სად მუშაობს ის?“ დამატებით do არ გამოიყენოთ, თუ შესაფერისი დამხმარე ზმნა უკვე არის.

გავრცელებული გამონაკლისია კითხვა უშუალოდ ქვემდებარის შესახებ. ნეიტრალურ კითხვაში Who works here? — „ვინ მუშაობს აქ?“ — who ქვემდებარის ადგილს იკავებს, ამიტომ does არ გამოიყენება. შეადარეთ Who does she help? — „ვის ეხმარება ის?“: აქ ქვემდებარე კვლავ she არის, თქვენ კი დამატების შესახებ კითხულობთ. ეს განსხვავება უფრო ვრცლად ახსნილია კემბრიჯის გზამკვლევში კითხვითი სიტყვებით აგებული კითხვების შესახებ.

Can, should და must: უნარი, რჩევა და აუცილებლობა

მოდალური ზმნები სხვა ზმნას უმატებს ისეთ მნიშვნელობებს, როგორიცაა უნარი, ნებართვა, რჩევა ან აუცილებლობა. დამწყებისთვის კარგი საწყისი ნაბიჯია can-ის, should-ისა და must-ის შესწავლა. მათ მოსდევს ზმნის საწყისი ფორმა to-ს გარეშე, თავად მოდალურ ზმნებს კი მესამე პირის -s არ ემატება: She can swim. — „მან ცურვა იცის“ — და არა She cans to swim.

Can-ით შეიძლება უნარის აღწერა ან ნებართვის თხოვნა: Can I sit here? — „შეიძლება აქ დავჯდე?“ Should ხშირად რჩევას გადმოსცემს: You should rest. — „აჯობებს, დაისვენო“. Must-მა შეიძლება მკაცრი მოთხოვნა გამოხატოს: You must show your ticket. — „ბილეთი აუცილებლად უნდა წარმოადგინოთ“. ეს მათი ძირითადი, პრაქტიკული მნიშვნელობებია და არა ყველა შესაძლო გამოყენება.

ყურადღებით იყავით უარყოფით ფორმებთან. You mustn't enter. — „შესვლა აკრძალულია“ — აკრძალვას ნიშნავს. You don't have to enter. — „შესვლა არ გევალება“ — ნიშნავს, რომ შესვლა აუცილებელი არ არის, თუმცა არ იკრძალება. ეს მნიშვნელობები ურთიერთჩანაცვლებადი არ არის. Have to ასევე გამოხატავს აუცილებლობას, მაგრამ გრამატიკულად ისეთ ფორმებს იყენებს, როგორიცაა Does she have to ...? — „მას უწევს...?“ უფრო ვრცელი ინფორმაცია მოცემულია კემბრიჯის განმარტებაში must-ის შესახებ.

წინდებულები: დროის, ადგილისა და მოძრაობის აღწერა

წინდებულები არსებით სახელს ან ნაცვალსახელს წინადადების დანარჩენ ნაწილთან აკავშირებს. მათ შეუძლიათ ადგილის, დროის ან მიმართულების გამოხატვა. ქართულში მსგავს კავშირებს ხშირად ბრუნვის ფორმებითა და თანდებულებით გამოვხატავთ. ინგლისურ წინდებულს იშვიათად შეესაბამება ყველა კონტექსტში ერთი და იგივე ქართული სიტყვა ან ფორმა. ამიტომ უფრო სასარგებლოა წინდებულის მთელ შესიტყვებასთან ერთად სწავლა, ვიდრე ერთი თარგმანისგან ყველა შემთხვევის ახსნის მოლოდინი.

ადგილის აღსაწერად in ხშირად რაიმეს სივრცის ან არეალის შიგნით ყოფნას აღნიშნავს, on — ზედაპირზე ყოფნას, ხოლო at — რომელიმე წერტილში ან საქმიანობასთან დაკავშირებულ ადგილას ყოფნას. შეადარეთ in the box — „ყუთში“, on the desk — „მაგიდაზე“ — და at the bus stop — „ავტობუსის გაჩერებაზე“. ეს საწყისი ორიენტირებია და არა სრული განმარტებები. უნდა დაიმახსოვროთ დამკვიდრებული გამოთქმებიც, მაგალითად, on the bus — „ავტობუსში“.

დროის აღსაწერად at გამოიყენეთ საათებთან, on — დღეებსა და თარიღებთან, ხოლო in — თვეებთან, წლებთან და სეზონებთან. ამ წესებით ვიღებთ at seven — „შვიდ საათზე“, on Monday — „ორშაბათს“ — და in September — „სექტემბერში“. ისეთ გამოთქმებს, როგორიცაა next Monday — „მომავალ ორშაბათს“ — და last year — „შარშან“, ეს წინდებულები ჩვეულებრივ არ სჭირდება. დანიშნულების ადგილისკენ მოძრაობის აღსაწერად ხშირად გამოიყენება to, მაგალითად, go to school — „სკოლაში წასვლა“, თუმცა ყოველდღიურ გამოთქმაში ვამბობთ go home — „სახლში წასვლა“ — to-ს გარეშე. ასეთი შეხამებები შეხვედრისთანავე შეამჩნიეთ და სრულად ჩაიწერეთ.

აზრების დაკავშირება and, but და because სიტყვებით

როცა მარტივი წინადადების აგებას ისწავლით, მას მეორე აზრიც დაუკავშირეთ. And — „და“ — ინფორმაციას ამატებს, but — „მაგრამ“ — დაპირისპირებას გვიჩვენებს, ხოლო because — „იმიტომ, რომ“ — მიზეზს ასახელებს. კავშირი თქვენს სათქმელს უნდა ასახავდეს და მხოლოდ წინადადების დასაგრძელებლად არ უნდა გამოიყენოთ.

წინადადებაში I want to practise, but I am tired. — „ვარჯიში მინდა, მაგრამ დაღლილი ვარ“ — მეორე ნაწილი პირველს უპირისპირდება. წინადადებაში I am studying because I have a test tomorrow. — „ვმეცადინეობ, რადგან ხვალ ტესტი მაქვს“ — მეორე ნაწილი მიზეზს ხსნის. თითოეულ ნაწილს კვლავ სწორი შიდა აგებულება სჭირდება. გრძელი წინადადება ქვემდებარის, ზმნის შესაბამისი ფორმისა თუ არტიკლის საჭიროებას არ აუქმებს.

ასეთი კავშირები თანდათან დაამატეთ. სანამ რამდენიმე დამოკიდებული წინადადების შემცველ გრძელ კონსტრუქციებზე გადახვალთ, კარგი დასაწყისია ორი ნათელი, ერთმანეთთან დაკავშირებული აზრი. ნაწერის შემოწმებისას დაფიქრდით როგორც თითოეული ნაწილის გრამატიკულ სისწორეზე, ისე იმაზეც, გამოხატავს თუ არა დამაკავშირებელი სიტყვა იმ მიმართებას, რომლის გადმოცემაც გინდოდათ.

ასევე წაიკითხეთ: ჩანკები ინგლისურში: რა არის და 50 სასარგებლო მაგალითი თარგმანით

როგორ ვისწავლოთ ინგლისური გრამატიკა აზრის გათვალისწინებით

აირჩიეთ ერთი პრაქტიკული ამოცანა და მისთვის საჭირო გრამატიკა. საკუთარი თავის წარსადგენად ივარჯიშეთ ნაცვალსახელებში, be ზმნასა და არსებითი სახელის შემცველ მარტივ შესიტყვებებში. დღის აღსაწერად იმუშავეთ მარტივ აწმყოზე. ახლახან მომხდარი მოგზაურობის მოსაყოლად მარტივი წარსულით დაიწყეთ. ასე ყოველ ახალ ფორმას მიზანი ექნება და უფრო ადვილად დაინახავთ, რა ინფორმაცია აკლია წინადადებას, როცა ის დაუსრულებლად ჟღერს.

წესის წაკითხვის შემდეგ დაწერეთ რამდენიმე წინადადება, რომლებიც თქვენს რეალობას შეესაბამება ან თქვენთვის გამოსადეგია. შეცვალეთ ქვემდებარე, ააგეთ უარყოფითი წინადადება და დასვით კითხვა; თან შეამოწმეთ, რომელი სიტყვების შეცვლაა საჭირო. შემდეგ ახსენით, რა მნიშვნელობით განსხვავდება ორი ფორმა, მაგალითად, ჩვევის აღწერა და მიმდინარე მოქმედების აღწერა. თუ განსხვავებას ვერ ხსნით, დაუბრუნდით თვითონ სიტუაციას და არა მხოლოდ დაბოლოებას.

შეცდომები ტიპების მიხედვით განიხილეთ. გამოტოვებული ქვემდებარე, ზმნის არასწორი ფორმა და გამოტოვებული არტიკლი სხვადასხვა ახსნას მოითხოვს. თუ მხოლოდ თვალსაჩინო სიტყვას ასწორებთ და მის ფუნქციას ვერ იგებთ, მოგვიანებით სხვა წინადადების აგება გაგიჭირდებათ. იმავე აგებულებას ახალი ლექსიკით დაუბრუნდით და მოკლე ტექსტებსა თუ ჩანაწერებშიც მოძებნეთ.

ლექსიკა და გრამატიკა ერთმანეთს ავსებს. LuvStudy-ის ლექსიკური სავარჯიშოებით შეგიძლიათ სიტყვების მნიშვნელობებზე, მართლწერასა და აუდიოჩანაწერების მოსმენაზე ივარჯიშოთ, შემდეგ კი ნაცნობი სიტყვები საკუთარ წინადადებებში გამოიყენოთ. ლექსიკის ტრენაჟორი თავისუფლად დაწერილი წინადადებების გრამატიკას ავტომატურად არ აფასებს; ისინი სანდო გრამატიკულ წყაროსთან შეამოწმეთ ან სთხოვეთ შეფასება ადამიანს, რომელსაც ზუსტი უკუკავშირის მოცემა შეუძლია.

შეამოწმეთ ძირითადი წესები

ეს დავალებები სტატიაში უკვე ახსნილ წესებს იმეორებს. აირჩიეთ პასუხი, რომელიც ფორმასაც შეესაბამება და მნიშვნელობასაც. პასუხებს ახსნებიც ახლავს, რათა დაინახოთ, რას უნდა დაუბრუნდეთ და სავარჯიშო მხოლოდ ქულის მისაღებად არ გამოიყენოთ.

1. აირჩიეთ ზმნა: My sister ___ at home. (am / is / are) — „ჩემი და სახლშია“.
2. აირჩიეთ არტიკლი ერთი დაუზუსტებელი საათის აღსანიშნავად: We need ___ hour. (a / an) — „ერთი საათი გვჭირდება“.
3. შეასწორეთ კითხვა: Does he works here? სათქმელია: „ის აქ მუშაობს?“
4. აღწერეთ მოქმედება, რომელიც ახლა მიმდინარეობს: Please wait. I ___ a message. (write / am writing) — „გთხოვ, მოიცადე. შეტყობინებას ვწერ“.
5. შეასწორეთ უარყოფითი წინადადება: We didn't went out yesterday. სათქმელია: „გუშინ გარეთ არ გავსულვართ“.
6. გამოხატეთ, რომ მოქმედება აუცილებელი არ არის და არა ის, რომ აკრძალულია: You ___ bring food; we have enough. (mustn't / don't have to) — „საჭმლის მოტანა არ გევალება; საკმარისი გვაქვს“.
7. იკითხეთ, ვინ მუშაობს აქ: Who ___ here? (work / works)
8. აირჩიეთ ნაცვალსახელი: Please send the address to ___. (I / me) — „გთხოვ, მისამართი მე გამომიგზავნე“.

ასევე წაიკითხეთ: ინგლისურის კითხვის წესები დამწყებთათვის: ბგერები, ასოთა კომბინაციები და მაგალითები

რა ისწავლოთ შემდეგ

კარგი საფუძველი გაქვთ, როცა შეგიძლიათ ნათელი წინადადების აგება, მისგან კითხვისა და უარყოფითი ფორმის მიღება და იმის ახსნა, რატომ გამოიყენება მისი ძირითადი ფორმები. ყველა გრამატიკული ტერმინის დაუყოვნებლივ გახსენება აუცილებელი არ არის. თუმცა უნდა განასხვავებდეთ, მაგალითად, აღწერას be ზმნით და მოქმედებას ჩვეულებრივი ზმნით, ასევე ჩვევასა და მიმდინარე მოქმედებას.

ამის შემდეგ ცოდნა თითო მიმართულებით გააფართოეთ: უფრო ღრმად შეისწავლეთ დროები, განიხილეთ არტიკლების არჩევა სხვადასხვა კონტექსტში, ისწავლეთ გავრცელებული ზმნური კონსტრუქციები და ივარჯიშეთ უფრო ვრცლად, აზრების ერთმანეთთან დაკავშირებით საუბარში. გრამატიკის გამოყენებას აზრიანი წინადადებების მრავალჯერ წაკითხვით, მოსმენითა და შედგენით ეჩვევით. ეს გზამკვლევი ცნობარად შეინახეთ და იმ ნაწილს დაუბრუნდით, რომელიც თქვენს შემდეგ კითხვას პასუხობს.